Cuma, Aralık 13, 2013

 

Modern Ermeni Edebiyatı



Ermeni edebiyatından yayınladığı kitaplarla tanınan Aras Yayınları 20. yılını Prof. Kevork B. Bardakjian’ın “Modern Ermeni Edebiyatı” adlı kitabıyla kutluyor. Bardakjian’ın eseri Ermeni Edebiyatı üzerine yapılmış en önemli çalışmalardan. Bir kaynak kitap.
Ermeni Edebiyatının çok uzun bir geçmişi var. MÖ 500 –  MS 1500 arası “Klasik Ermeni Edebiyatı” olarak adlandırılıyor. Bardakjian’ın “Modern Ermeni Edebiyatı” (Ekim 2013, çev. Fatma Ünal – Maral Aktokmakyan, Aras yay.) Ermeni edebiyatının son beş yüz yılını, 1500 -1990 tarihleri arasını ayrıntılı bir biçimde anlatıyor.
Ermenice, Hint – Avrupa dillerinden. MÖ 5. yüzyıldan itibaren varlığı kaydedilmiş. 405 yılında Aziz Mesrop Maştots Ermeni alfabesini bulmuş ve Ermeni alfabesi ile yazılmaya başlanmış. “Klasik Ermenice” Ortadoğu ve Anadolu’nun önemli dillerinden biri olarak kayıtlara geçmiş. Alfabenin bulunması ile birlikte de Ermenice’de eserler verilmeye başlanmış. Günümüzde İstanbul kaynaklı Batı Ermenicesi ve Erivan kaynaklı Doğu Ermenicesi kullanılıyor. “Klasik Ermenice” ise kilise tarafından yaşatılmaya çalışılıyor.
Bardakjian çalışmasını basılı Ermenice eserlerle sınırlamış. Zorunlu olmadıkça el yazmalarını ve yabancı dillerde yazan Ermeni yazarları çalışmaya dahil etmemiş. 1500 – 1800 yılları için edebiyat kavramını geniş tutarak tarih, felsefe, din gibi sosyal bilimlere dahil edilebilecek kitapları da araştırmasının kapsamına almış. On dokuz ve yirminci yüz yıllarda sadece edebi eserlere yoğunlaşmış. Bardakjian tarihsel gelişmeleri de anlattığı için Ermeni tarihindeki önemli dönüm noktalarının edebiyata nasıl yansıdığını da öğrenmiş oluyoruz. Siyasi, kültürel, toplumsal gelişmelerin yanında dini olayların da hem hayat hem de edebiyat üzerinde önemli etkileri olduğu anlaşılıyor.
Bardakjian’ın yazdığı gibi “Kilikya Krallığı’nın 1375’te Mısır Memlukları tarafından yıkılmasından sonra Ermeniler 1918’e kadar bir devlete sahip olamamış.” O nedenle kültürel yapılarını kilise aracılığıyla korumuş ve geliştirmeye çalışmışlar. Edebiyatla dinin yoğun ilişkisinin nedeni de böylece anlaşılmış oluyor.
“Modern Ermeni Edebiyatı” iki ana bölümden oluşuyor. “Ermeni Edebiyatının Genel Tarihi 1500 – 1990” başlıklı bölümde başlıkla uyumlu biçimde genel olarak tarihi bilgiler verildikten sonra yazarların eserleri üzerinden kronolojik olarak Ermeni Edebiyatı anlatılıyor. 19 ve 20. yüz yıllara gelince ise daha farklı bir bölümleme gerekiyor. Ermeniler hem Orta Doğu ve Anadolu’da yaşananlardan hem de Dünya’nın dört bir yanına göçmek zorunda kaldıkları için uluslararası gelişmelerden doğrudan etkileniyorlar. Doğu ve Batı Ermenileri arasındaki dil ayrımına kadar varan farklılıklar da kronoloji dışı ayrımlar yapmayı gerektiriyor. Bardakjian’nın 19. yüz yılda Ermeni Edebiyatı’nın altın çağını yaşadığını belirtirken ne kadar haklı olduğunu da verilen eser sayısınını çokluğu ve çeşitliliğinden gözlemlemek mümkün.  
Doğu ve Batı Ermeni toplumlarında Ermenice edebiyat farklı yönelimler ve etkilerle gelişiyor. 1915’le birlikte Batı Ermeni Edebiyatı tüm önemli yazarları ile birlikte neredeyse yok edilmiş. Ermenistan’da Sovyetlerin etkisi ile sosyalist nitelikte kendine has bir edebiyat oluşurken, diğer yanda da Diyaspora Edebiyatı gelişmiş.
Bardakjian yazarlar üzerinden Ermeni Edebiyat’ının tarihini anlatmakla kalmıyor, önemli çözümlemeler yaptığı gibi eleştiriler de getiriyor.      
Kitabın ikinci bölümü 1500 – 1920 tarihleri arasında doğmuş yazarların biyografi ve bibliyografyasından oluşuyor. Tanıtımda belirtildiği gibi “Dört yüze yakın edebiyatçının biyografilerini, eserlerini, başka dillere çevrilen kitaplarını ve tüm bunlar üzerine yazılmış eleştiri yazılarını bir araya getiren kapsamlı bir başvuru kaynağı niteliğinde” bu bölüm.
Bardakjian’ın “Modern Ermeni Edebiyatı” Ermeni Edebiyatı’nı öğrenmek isteyenler kadar Ermenice yazan bir yazar hakkında araştırma yapacaklar için de ilk başvurulacak kaynak eser.
12.12.2013 

Comments: Yorum Gönder



<< Home

This page is powered by Blogger. Isn't yours?